مطالعه ايزوتوپ کربن و اکسيژن و عناصر فرعى (Trace elements)

سنگهاى آهکى سازند مزدوران واقع در شرقى ترين بخش حوضه کپه داغ

دکتر محمدحسین آدابی

منطقه مورد مطالعه در شرق گردنه مزد آوند در ناحيه سرخس قرار دارد. اين سازند که عمدتاٌ از سنگ هاى کربناته تشکيل يافته است درمقطع تيپ ضخامتى حدود 500 متر داشته ولى به تدريج به طرف شرق حوضه از ضخامت آن کاسته مى گردد و تغيير رخساره مى دهد. بررسى هاى دقيق ژئو شيميايى و سنگ شناسى حاکى از اين است که اين رسوبات در يک درياى نسبتاٌ کم عمق (Epicontinental sea) با ترکيب اوليه آراگونيتى در محيط هاى Peritidal و در شرايط ترو پيکال بر جاى گذاشته شده است. سن اين سازندژوراسيک فوقانى (Kimmeridgian- Tithenian) مى باشد. محاسباتى که بر اساس ايزوتوپ اکسيژن 18 انجام شده است نشان مى دهد که در زمان ژوراسيک فوقانى درجه حرارت آب دريا معادل 24 درجه بوده و حوضه رسوبى در عرض جغرافيايى حدود 20 درجه شمالى قرار داشته است.
مطالعه عناصر فرعى (Fe, Na, Mn, Sr) و نيز اطلاعات ايزوتوپى به همراه مشاهدات ميکروسکوپى توانسته است نقش به سزايى در تفسير شرايط رسوبگذارى، بررسى فرايند هاى دياژنتيکى، تشخيص مينرالوژى اوليه آهک ها و نيز تعيين درجه حرارت تشکيل رسوبات اين سازند ايفا نمايد. در سالهاى اخير از اين اطلاعات جهت تمايز کربنات هاى مناطق تروپيکال از کربنات هاى مناطق معتدله، نيمه قطبى (Semi Polar) و قطبى (Polar) در سطح وسيعى استفاده شده است.