آهك هاي دوباره نهشته شده سازند سروك و جايگاه چينه نگاري سكانسي آنها

بيست و سومين گردهمايى علوم زمين

نويسندگان:

محمد علي كاوسي ، يعقوب لاسمي

 سال انتشار: 1384

خلاصه مطالب:
     سازند سروك (آلبين- تورونين) با ستبراي بيش از 700 متر از سنگ آهك ، آهك رسي چرت دار ، دولوميت وشيل/ مارن تشكيل شده است كه در شمال خاور لرستان سنگ مخزن مهم هيدروكربور است. مرز زيرين سازند سروك در شمال خاوري لرستان با سازند گرو پيوسته و مرز بالايي آن با مارن وشيل هاي سازند سورگاه ناپيوسته است. بررسي هاي صحرايي و مطالعات آزمايشگا هي ( پتروگرافي ) و مطا لعه نمودارهاي ژئوفيزيكي سازند سروك به شناسايي نهشته هاي پلاتفرمي، پلاژيك و رخساره هاي آهكي دوباره نهشته شده انجاميده است . بررسي چينه نگاري سكانسي نشان مي دهد كه رخساره هاي دوباره نهشته شده كه افق هاي مخزني ساخته اند در دسته رخساره اي HST جاي دارند . بنابراين ، شناسايي رخساره هاي HST سازند سروك در منطقه زاگرس به كشف نفت بيشتري مي انجامد .

پيش گفتار:
     سازند سروك (آلبين- تورونين) با ستبراي بيش از 700 متر سنگ مخزن نفت سبك در چاههاي سركان يك و ماله كوه يك ( جنوب خاورلرستان) است. اين سازند از سنگ آهك ، آهك رسي چرت دار ، دولوميت وشيل/ مارن تشكيل شده است. در منطقه مورد مطالعه مرز زيرين سازند سروك با سازند گرو پيوسته و مرز بالايي آن با سازند سورگاه ناپيوسته است . محدوده مورد مطالعه شامل رخنمون هاي كبيركوه ،كوه سفيد و چاههاي ماله كوه يك و سركان يك است . كوه سفيد از نظر تقسيمات زمين ساختي- رسوبي بخشي از زاگرس مرتفع است و بقيه رخنمون ها و چاههاي مورد مطالعه در زون زاگرس چين خورده قرار دارند. آهك هاي دوباره نهشته شده ( Calciturbidites) توسط جريان هاي توربيداتي در محيط دور از پلاتفرم كربناته با حاشيه پر شيب در هنگام بالا بودن سطح درياها) highstand ) نهشته مي شوند ( براي مثال، Lasemi , 1995) . حمل دانه هاي كربناته از انتهاي پلاتفرم كربناته و نهشته شدن آنها در بخش ژرف دريا ، در رسوبات كواترنر باهاماس شناخته شده است
   ( Droxler & Schlager , 1985 ; Gawanda et al . , 1999 ) .
   در ايران آهكهاي دوباره نهشته شده در سازند هاي چمن بيد و مزدوران (Lasemi , 1995 ) ، سازند مبارك ( لاسمي و مصدق ، 1378) ، سازند فهليان ( خزائي ، 1382؛ محمد خاني ، 1382)،سازندپابده(لاسميوكاوسي،1382)شناخته شده است.
   لاسمي وجليليان(1378)ميكروفاسيس و محيط رسوبي سازند سروك در رخنمو ن هاي سفيد كوه و كوه بنگستان مطالعه كردند. شهابي ( 1383 ) چينه نگاري سكانسي سازند سروك در طاقديس هاي خورموج و كاكي در جنوب خاور بوشهر انجام داده است . هدف از اين نوشتار معرفي آهك هاي دوباره نهشته شده سازند سروك در جنوب خاوري لرستان و جايگاه چينه نگاري سكانسي آنها است . 
  

متن اصلي:
     رخساره هاي سازند سروك :
بررسي هاي صحرايي و مطالعات ميكروسكپي سازند سروك در برش هاي منطقه مورد مطالعه به شناسايي رخساره هاي پلاتفرمي ، پلاژيك و آهك هاي دوباره نهشته شده به شرح زير انجاميد:
رخساره هاي پلاتفرمي در بر گيرنده پكستون تا گرينستون بيوكلاست دار ، گرينستون پلتي ، گرينستون روديستي ، باندستون روديستي ، پكستون و وكستون آلوئولينيددار است .
رخساره هاي پلاژيك در بر گيرنده مدستون ، وكستون و پكستون راديولاريد ، هدبرگليدار ، وكستون تاپكستون ا ليگوستيژينيددار، و مارن هستند. رخساره هاي دوباره نهشته شده آهكي در بر دارنده وكستون تاپكستون بيوكلاست و پلت دار ، پكستون و گرينستون بيوكلاست دار ، پكستون و گرينستون روديستي، فلوتستون روديستي و گرينستون تا ردستون اينتراكلاست دار هستند كه بگونه چرخه هاي رسوبي به سوي بالا ريز شونده ديده مي شوند. چرخه ها داراي مرز زيرين ناگهاني ومرز بالايي تدريجي اند . دانه بندي تدريجي ، دانه بندي تدريجي لامينه دار، چينه بندي مورب و چين هاي لغزشي ( Slump folding ) در لايه هاي آهكي دوباره نهشته شده سازند سروك ديده شده اند . ساخت هاي رسوبي و جايگيري رخساره هاي آهكي دوباره نهشته شده در بين رخساره هاي پلاژيك ، نشانگر جابجايي آنها با جريان هاي توده اي ( جريان هاي توربيديتي و جريان هاي خرده دار ) از انتهاي پلاتفرم كربناته با حاشيه پرشيب به بخش ژرف دريا است Bernet et al ., 2000) ; Lucia , 1999 ; Schlager et al . , 1994 ; Lasemi , 1995 ) .
بازسازي محيط هاي رسوبي و بررسي روند تغييرات رخساره هاي سازند سروك در منطقه مورد مطالعه به شناسايي سكانس هاي رسوبي Depositional sequences ) ) و دسته هاي رخساره اي ( systems tracts ) آنها انجاميده است . رخساره هاي آهك دوباره نهشته شده بطور عمده در دسته رخساره اي HST ( Highstand systems tracts ) شناخته شده است .
روند هاي افزايش آهك هاي دوباره نهشته شده بطرف بالاي توا لي رسوبي سازند سروك نشاندهنده كاهش متوالي فضاي رسوبگذاري براي پيش نشستن ( Progradation ) ناشي از فراواني رسوبات كربناته در انتهاي پلاتفرم است(Palaz & Marfurt 1997 ,1995; Lasemi ) . نرخ زيادتوليدكربنات درپلاتفرم ها ( هنگام بالابودن سطح درياها) به حمل نهشته هاي كربناته از پلاتفرم به بخش ژرف دريا مي انجامد(Highstand shedding ) 1994 ) (Schlager et al .,. رخساره هاي دوباره نهشته شده سازند سروك در منطقه مورد مطالعه داراي ويژگي هاي مخزني هستند .
 

نتيجه گيري:
      بررسي رخساره هاي سازند سروك در منطقه مورد مطالعه به شناسايي رخساره هاي كربناته پلاژيك ، پلاتفرمي و دوباره نهشته شده انجاميده است. افق هاي مخزني سازند سروك در محدوده مورد مطالعه به دسته رخساره اي HST محدود شده است . بنابراين، شناسايي دسته رخساره ايHST سازند سروك به اكتشاف نفت در جاهاي ديگر منطقه زاگرس مي انجامد .
 

منابع:
     خزايي ، م . (1382) . محيط رسوبي و چينه نگاري سكانسي سازند فهليان در ميدان نفتي چهاربيشه و بينك ، بخش فروافتادگي دزفول ، پايان نامه كارشناسي ارشد دانشگاه تربيت معلم ، 68 ص.
   شهابي ، ش. ( 1383 ) . رخساره ها ، زير محيط هاي رسوبي وچينه نگاري سكانسي سازند سروك وايلام در طاقديس هاي خورموج و كاكي . رساله كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد واحد تهران- شمال ، 98 ص.
   لاسمي، ي. و جليليان،ح. (1378). ميكروفاسيس،توالي ها و محيط رسوبي سازند سروك در خوزستان و سفيد كوه. سومين همايش انجمن زمين شناسي ايران .
   لاسمي ، ي. و كاوسي ، م .ع. (1382) . آهكهاي دوباره نهشته شده سازند پابده و پتانسيل مخزني آنها. مجموعه مقالات بيست و دومين گردهمايي علوم زمين.
   لاسمي ، ي. و مصدق ، ح. (زير چاپ ) .محيط رسوبي و چينه نگاري سكانسي پشته هاي گلي در بخش زيرين سازند مبارك ( شمال خاورشهميرزاد سمنان ) . مجله علوم دانشگاه تهران .
   محمدخاني ، ح. (1382) . محيط رسوبي و چينه نگاري سكانسي سازند فهليان در ميدان هاي نفتي رگ سفيد و خويز در بخش جنوبي فروافتادگي دزفول. پايان نامه كارشناسي ارشد دانشگاه تربيت معلم ، 69 ص .
   Bernet , K. H. ; Eberli , G. P. and Gilli , A. , 2000. Turbidite frequency and composition in the distal part of the Bahamas transect. Procedding of the Ocean Drilling Program. Scientific Results , V. 166 , P. 45 – 54.
   Droxler , A. W. and Schlager , W. , 1985. Glacial versus interglacial sedimentation rates and turbidite frequency in the Bahamas . Geology , V. 13 , P. 799 – 802.
   Gawanda , P ; Winkler , W. ; Schmitz , B. and Adatte , T. 1999. Climate and bioproductivity control on carbonate turbidite sedimentation , Gulf of Biscay , Spain. Sedimentary Research , V. 69 , P. 1253 – 1261
   Lasemi , y. , 1995. Platform Carbonates of the upper Jurassic Mozduran Formation in the Kopet Dagh Basin , NE Iran – facies , palaeoenvironments and sequences. Sedimentary Geology , V. 99. P. 151 – 164.
   Lucia , F. J. , 1999. Carbonate reservoir characteristics. Springer – Verlag , Heidelberg. 226 P.
   Palaz , I. and Marfurt , K . L. , 1997. Carbonate Seismology. Geophysical Developments Series , No. 6 , 440 P.
   Schlager , W. ; Reijmer , J. J. G. and Droxler , A. , 1994. Highstand shedding of carbonate platforms. Sedimentary Research , V. B 64 , P. 270 – 281.