مرز بين رسوبات پرمين و ترياس در حوضه زاگرس
رسوبات پرمين و ترياس حوضه زاگرس (جنوب- جنوب غرب ايران) توسط زابو و خرد پير (1978) به سازند هاى فراقون و دالان براى رسوبات پرمين و سازند هاى کنگان و دشتک براى رسوبات ترياس به ترتيب از پايين به بالا تقسيم شدند. قبل از آنها جيمز و وايند در سال 1965 سازند خانه کت را براى رسوبات ترياس معرفى نموده بودند. سازند دالان در زاگرس مرتفع با رخساره کربناته و در کمربند چين خورده زاگرس با رخساره کربناته انيدريتى مشخص مى گردد. سازند کنگان از لايه هاى آهک و شيل و گاهى انيدريت و سازند دشتک به طور عمده از لايه هاى دولوميت و انيدريت تشکيل شده اند. اين دو سازند در کمربند چين خورده زاگرس گسترش دارند. سازند خانه کت تماماٌ از رخساره کربناته تشکيل شده و معادل زمانى سازند هاى کنگان و دشتک در زاگرس مرتفع مى باشد. زابو و خرد پير مرز بين رسوبات پرمين و ترياس را در زاگرس مرتفع بين سازند هاى دالان و خانه کت و در کمربند چين خورده زاگرس بين سازند هاى دالان و کنگان معرفى نمودند. بطور کلى تاکنون انتخاب مرز بين سازند هاى فوق به عنوان مرز بين سيستم هاى پرمين و ترياس بر دلايل زير استوار بوده است:

- وجود دو کفه اى Claraia با سن ترياس زيرين (Scythian) در قاعده کنگان.
- وجود دو کفه اى Pseudomonotis و فرامينيفر Trocholina با سن ترياس در سازند خانه کت.
- وجود فسيل هاى پرمين بالايى در سازند دالان
- تغيير شديد توپوگرافى از لايه هاى ضخيم و ديواره ساز سازند دالان به لايه هاى نازک و دره ساز سازند هاى کنگان و خانه کت.
- تغيير ليتولوژى از لايه هاى کربناته سازند دالان به لايه هاى آهک رسى و شيلى سازند کنگان. در اين مطالعه به منظور تعيين مرز بين رسوبات پرمين و ترياس در حوضه زاگرس پنج مقطع چينه شناسى در نواحى کوه گرين، اشتران کوه و قالى کوه در استان لرستان و کوه دنا در استان کهکيلويه و بوير احمد و کوه سورمه در استان فارس بررسى و نمونه بردارى شده اند.
بررسى و برداشت نمونه ها به ويژه در حدود مرز بين رسوبات پرمين و ترياس لايه به لايه و گاهى در فواصل کمتر از ده سانتيمتر بوده است. نتايج بررسى زمين شناسى صحرايى و مطالعه مقاطع ميکروسکوپى نمونه هاى مقاطع چينه شناسى فوق به طور خلاصه به شرح زير مى باشند:
مرز بين رسوبات پرمين و ترياس در سازند دالان قرار دارد و بخشى از لايه هاى فوقانى سازند دالان داراى سن ترياس زيرين (Scythian) مى باشد. ضخامت اين بخش در نواحى مختلف متفاوت بوده و از حداقل حدود 5 متر در کوه سورمه به حداکثر حدود 100 متر در اشتران کوه تغيير مى کند، لايه هاى اين بخش به طور عمده از استروماتوليت هاى صفحه اى، موجى و ستونى تشکيل شده اند. در کوه دنا در اين بخش از سازند دالان يک نوع استروماتوليت به نام ترومبوليت (Thrombolite) در زير لايه هاى محتوى «کلارايا» در قاعده کنگان تشخيص داده شده است. اين نوع استروماتوليت نيز از قاعده رسوبات ترياس ناحيه آباده گزارش شده اند لايه هاى استروماتوليتى بخش فوقانى سازند دالان به طور فراوان حاوى فرامينيفر هاى زير مى باشند:
Arenovidalina chialingchiangensis, Cyclogyra mahajeri, Earlandia tintiniformis Rectocorunospira kalhori, Ammodiscus parapriscus
اين بخش از سازند دالان با بيوزون
Arenovidalina chialingchiangensis مشخص مى شود. اين بيوزون قديمى ترين بيوزون ترياس زيرين بر اساس فرامينيفر است که تا کنون در جهان شناخته شده است.
A. parapriscus, C. mahajeri, R. kalhori
از لايه هاى قاعده سازند اليکا در البرز و سازند سرخ شيل در کوه هاى شترى گزارش شده اند. در زير اين لايه هاى استروماتوليتى يک لايه االيتى در بيشتر مقاطع مطالعه شده مشاهده مى گردد که ضخامت آن کمتر از يک متر بوده و در کوه گرين در حدود 5 ميليمتر مى باشد. عدم تشخيص اين لايه االيتى در ساير مقاطع مطالعه شده به احتمال زياد به علت دولوميتى شدن يا جا افتادن از نمونه گيرى مى باشد. در اين لايه االيتى فرامينيفر هاى پرمين در هسته دانه هاى االيت و فرامينفر هاى ترياس بين دانه هاى االيت قرار دارند. در زير اين لايه االيتى لايه هاى پرمين سازند دالان قرار گرفته اند که به وفور حاوى فسيل مى باشند در اين لايه ها فوزوليند هاى زير تشخيص داده شده اند:
Palaeofusulina spp., Nanlingella spp., Reichelina media, R. spp., Codonofusiella sp., Staffella sp Nankinella sp
و همچنين ساير فرامينيفر ها مانند: Paraglobivalvulinoides septulifera, Dagmarita sp Paraglobivalvulina mira و غيره نيز در اين لايه مشاهده شده اند. اين بخش از سازند دالان با بيوزون P.septulifera مشخص مى گردد (باغبانى 1369).
فوزولينيد هاى Nanlingella, Palaeofusulina از جوان ترين لايه هاى پرمين (Changhsingian) جهان گزارش شده اند.
مطالعه مقدماتى رسوب شناسى مقاطع نواحى مذكور حاکى از يک سيکل رسوبى- پسرونده در بخش فوقانى سازند دالان مى باشند که بعد از پيشروى دريا در جلفين (Dzhulfian) آغاز و در انتهاى اسکيتين به پايان رسيده است. اين سيکل رسوبى با رخساره هاى بيو ميکريت، بيو اسپاريت و اينترا اسپاريت در پرمين و اااسپاريت و استروماتوليت در ترياس به ترتيب از قديم به جديد مشخص مى گردند.
مرز بين سيستم هاى پرمين و ترياس در قاعده لايه االيتى قرار دارد که همزمان با از بين رفتن فوزولينيد ها و ساير فسيل هاى مشخص پرمين مى باشد. اين مرز ها تجمع غير عادى کانى هاى آهن (هماتيت؟) و حداکثر شدن انرژى در آخرين رخساره هاى متعلق به پرمين نيز همراه مى باشد. با توجه به مطالب فوق و بيوزون هاى ارائه شده به نظر مى رسد که مرز بين رسوبات پرمين و ترياس نواحى مطالعه شده بدون نبود چينه شناسى مى باشد.

 

بهرام- حسن زاده شريف

منبع: سایت سازمان زمین شناسی